Steden en staten. Het was de titel van een hoofdstuk uit mijn geschiedenisboek van de middelbare school. Het hoofdstuk ging over de opkomst van steden in de late middeleeuwen; over stadsrechten, schouten en de stedelijke burgerij. De steden van toen waren eigenlijk haast stadsstaten, omgeven door stadsmuren en met eigen regels, belastingwetten en rechtspraak. Inmiddels zijn we eeuwen verder. Het is de tijd van ‘Europees wat moet, nationaal wat kan’. Steden als staten zijn schaars. Toch is de roep om ‘lokalisering’ groter dan ooit. Wordt de bestuurlijke piramide Europees, nationaal, provinciaal, lokaal omgedraaid?

Ja, als het aan Benjamin Barber ligt, auteur van If mayors rule the world. Dat boek was de aanleiding voor het maken van de Tegenlichtuitzending ‘Macht aan de stad’, vertelt regisseur Kasper Verkaik tijdens de bijbehorende Meet Up in Pakhuis de Zwijger. ‘Barber maakt van de burgemeester een superheld, die de wereld mooier maakt door met zijn toverstaf alles aan te raken wat hij ziet. Hij pleit voor een soort VN van burgemeesters, waarin burgemeesters datgene wat ze al doen formaliseren en daarmee daadwerkelijk macht krijgen.’

Directe democratie
Is dat dan wenselijk? En leidt het tot meer democratie, zoals Barber veronderstelt? Volgens Niesco Dubbelboer, directeur van Agora Europa en in die hoedanigheid ‘advocaat’ van directe democratie, schuilt juist in die veronderstelling een paradox. ‘Als je macht lokaler maakt, komt deze bij burgemeesters terecht. Maar dat maakt die macht niet per se democratischer. Het wordt pas democratisch als burgemeesters kunnen worden overruled door burgers. Het direct democratische fenomeen van de burgerij moet kunnen ingrijpen.’

Laboratorium van vernieuwing
Dubbelboer beschouwt de stad als proeftuin voor burgerinitiatieven. Inwoners moeten kunnen experimenteren in wat hij het ‘laboratorium van vernieuwing’ noemt. Ironisch genoeg blijft de burgemeester als machthebber verantwoordelijk, ook als het fout gaat. ‘Je hebt niet voor honderd procent de garantie dat een initiatief van burgers slaagt. Daarom zijn er alternatieve, eigenstandige en eigentijdse verantwoordingsmethoden nodig.’

Burgerkracht in dorpskernen
Wat die methoden precies inhouden, blijft in het ongewisse. Maar Dubbelboer heeft zijn punt gemaakt: macht aan de stad ≠ macht aan de burgemeester. Maar: macht aan de stad = macht aan de burger. En daarmee worden lang niet alleen de inwoners van een stad bedoeld, benadrukken zowel Sofie Smeets (100×100) als Ryan Palmen (burgemeester Hilvarenbeek). Smeets: ‘Laten we niet vergeten dat juist in dorpskernen de burgerkracht groot is. Daar zijn de verbanden kleiner en dat maakt de voedingsbodem voor initiatieven vaak groter.’

Palmen is het met haar eens. Bovendien hoeven burgerinitiatieven en lokaal bestuur volgens hem absoluut niet op gespannen voet met elkaar te staan, wat gesuggereerd wordt door onder anderen Niesco Dubbelboer en diverse aanwezigen in het publiek. Dubbelboer: ‘Als jij met een initiatief komt en de burgemeester zegt dat het niet kan vanwege een bestemmingsplan, blijft het lokale bestuur een top-down structuur hebben. Dat is paternalistisch.’

Binnen de lijnen kleuren
Deze twee aspecten het lokale democratische principe enerzijds en de groeiende burgerkracht anderzijds kunnen volgens Palmen echter uitstekend naast elkaar bestaan. ‘Als je als bestuurslaag in staat bent voldoende sociaal te innoveren, hoef je niet per se te worstelen met democratische legitimiteit. Is het erg als iemand zegt: dit zijn de lijnen waarbinnen je moet kleuren? Wij leggen uit wat kan en wat niet kan en waarom dat zo is. En we denken mee met onze inwoners.’

De lijnen van Palmen wekken niet bij iedereen weemoedige herinneringen op aan kleurplaten van weleer. ‘Binnen de lijnen kleuren is niet wat we willen’, betoogt een actieve burger uit Amsterdam Oost. ‘Buurten in grote steden zijn als dorpen binnen de stad, maar de politiek van stadsbestuur en raadsleden blijft bepalend.’

Toverstaf
De zoektocht naar het beste niveau van besluitvorming is duidelijk nog niet voltooid. Een burgemeester met een toverstaf is niet wat we willen en is tevens niet de oplossing van crises rond natiestaten en democratische legitimiteit. Maar als de burgemeester zijn toverstaf af en toe uitleent aan burgers, kan de bestuurlijke piramide in ieder geval in beweging worden gebracht.

Eerder verschenen op de (oude) website van Pakhuis de Zwijger.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorie

Tegenlicht Meet Up

Tags

, , , , , ,